Ekshumacja 

Proces wydobycia zwłok lub szczątków z grobu — przeprowadzany z powodów prawnych, medycznych, rodzinnych lub administracyjnych. W Polsce jest ściśle regulowany przepisami i wymaga zgody odpowiednich instytucji.

1. Podstawowe informacje    2. Materiały dodatkowe  

Ekshumacja - definicja

To proces wydobycia zwłok lub szczątków z grobu — przeprowadzany z powodów prawnych, medycznych, rodzinnych lub administracyjnych. W Polsce jest ściśle regulowany przepisami i wymaga zgody odpowiednich instytucji.
Ekshumacja to nie tylko procedura administracyjna — to także emocjonalnie trudny moment dla rodziny. Pomożemy Ci przejść przez ten proces z godnością i spokojem.

Nasze sugestie
  • Upewnij się, że wszyscy członkowie rodziny rozumieją dlaczego ekshumacja jest konieczna (np. przeniesienie do grobu rodzinnego, likwidacja cmentarza, względy prawne)
  • Wspólna rozmowa może pomóc złagodzić napięcia i uniknąć nieporozumień
  • Informujemy, że obecność przy ekshumacji jest możliwa, ale tylko dla najbliższych
  • Ekshumacje zwyczajowo odbywają się bez uczestnictwa osoby duchownej, ale na życzenie rodziny jest to możliwe
  • Dla niektórych osób ekshumacja jest trudniejsza niż sam pogrzeb. Dochodzi tu i czas żałoby i refleksji
  • To nie tylko techniczna procedura, ale też symboliczne pożegnanie
  • Poprzez doświadczenie i głęboką empatie ułatwimy Ci podejmowanie decyzji

Z prak­ty­ki wy­ni­ka, że naj­częst­szym mo­ty­wem prze­pro­wa­dze­nia eks­hu­ma­cji lub kilku na raz jest upo­rząd­ko­wa­nie grobu ro­dzin­ne­go, wie­lo­po­ko­le­nio­we­go, jego ko­ma­sa­cja w jed­nym miej­scu, gdy po­grze­by i po­chów­ki człon­ków ro­dzi­ny od­by­ły się w róż­nych miej­scach na te­re­nie kraju. De­cy­zja o eks­hu­ma­cji czę­sto zwią­za­na jest ze zmia­ną miej­sca za­miesz­ka­nia opie­ku­na lub opie­ku­nów grobu. „Spro­wa­dze­nie” zwłok lub szcząt­ków bli­skich zmar­łych i urzą­dze­nie jed­ne­go grobu bli­sko miej­sca za­miesz­ka­nia sprzy­ja nie tylko ła­twej opie­ce, kul­ty­wo­wa­niu pa­mię­ci po zmar­łych, ale i ogra­ni­cza wy­dat­ki fi­nan­so­we w przy­szło­ści zwią­za­ne z utrzy­ma­niem kilku gro­bów…chro­ni też przed li­kwi­da­cją gro­bów zmar­łych przod­ków Ro­dzi­ny

Kiedy można przeprowadzić ekshumację?
  • Od 16 października do 15 kwietnia – ze względu na warunki sanitarne i niższe temperatury
  • We wczesnych godzinach porannych
  • W wyjątkowych przypadkach możliwa poza tym okresem — za zgodą inspektora sanitarnego
Kto może złożyć wniosek?
  • Małżonek/małżonka zmarłego
  • Krewni zstępni (dzieci, wnuki)
  • Krewni zstępni (dzieci, wnuki)
  • Krewni boczni do IV stopnia (rodzeństwo, kuzyni)
  • Powinowaci w linii prostej (teść, zięć)
  • Osoba, która dobrowolnie pochowała zmarłego
Wymagane dokumenty
  • Wniosek do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego  wła­ści­wy ze wzglę­du na miej­sce pier­wot­ne­go po­cho­wa­nia zwłok lub szcząt­ków ludz­kich czy urny z pro­cha­mi
  • Akt zgonu
  • Zaświadczenie, że zgon nie nastąpił z powodu choroby zakaźnej (jeśli nie minął okres 2 lat od śmierci)
  • Zgoda zarządcy cmentarza na ekshumację i ponowny pochówek
  • Zgody pozostałych osób uprawnionych (opcjonalnie)
  • Pełnomocnictwo (jeśli wniosek składa osoba trzecia)
Powody ekshumacji
  • Przeniesienie zwłok do innego grobu (np. rodzinnego)
  • Badania sądowe lub medyczne (np. ustalenie przyczyny zgonu)
  • Likwidacja cmentarza
  • Realizacja ostatniej woli zmarłego lub życzenia rodziny
Transport i przebieg
  • Zwłoki wydobywa się z trumną  i umieszcza w szczelnej skrzyni z blachy
  • Po 20 latach — szczątki trafiają do nowej trumny lub urny
  • Sanepid nadzoruje cały proces
  • Transport wymaga osobnej zgody — szczególnie przy przewozie na trasie dłuższej niż 60 km lub za granicę
Transport zagraniczny - wymaga dodatkowych dokumentów
  • Zgody kraju docelowego i krajów tranzytowych (lub oświadczenia o ich braku)
  • Trumna musi być metalowa lub drewniana z wkładem metalowym
  • Szczątki przewozi się w specjalnej skrzyni uniemożliwiającej przemieszczanie się trumny
Koszty
  • Zgoda sanepidu jest bezpłatna, ale usługa ekshumacji może kosztować od kilkuset do kilku tysięcy złotych
  • Zależne od:
  • Daty pochówku
  • Formy pogrzebu (trumna/urna)
  • Miejsca docelowego
  • Opłat cmentarnych

EKSHUMACJE- rozszerzenie wątku

Ekshumacji zwłok można dokonać na prośbę rodziny. Organem decyzyjnym w tej kwestii jest Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny. Pierwszym krokiem w procesie ekshumacji jest zawiadomienie administracji cmentarza, w którego zarządzie jest pochowany. Wnioskujący o ekshumację przedłożyć musi zgodę na ekshumację osób uprawnionych do grobu. Jeżeli zwłoki/szczątki mają być ekshumowane i przeniesione na inny cmentarz konieczne jest uzyskanie zgody zarządu cmentarza do którego będą one ponownie złożone. Po zgłoszeniu ekshumacji administracji cmentarza należy udać się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, który wydaje zgodę na ekshumację. Zgodnie z przepisami ekshumacja zwłok może być przeprowadzona wyłącznie w okresie od 16 października do 15 kwietnia, tylko w godzinach rannych. O innym terminie ekshumacji może zadecydować wyłącznie odpowiedni Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, sprawujący nadzór nad cmentarzem, na którym ma dojść do ekshumacji. Miejski Zakład Cmentarny w Kędzierzynie-Koźlu może pośredniczyć w załatwieniu formalności z Sanepidem.

Dokumenty niezbędne do przeprowadzenia ekshumacji
  • Decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego
  • Zaświadczenie zarządcy cmentarza, na którym spoczywają obecne zwłoki (szczątki) o pochodzeniu zwłok (szczątków)
  • Zgoda zarządcy cmentarza, na który zwłoki (szczątki) mają zostać przeniesione na ich przyjęcie
  • Zgoda MOPS-u w przypadku zwłok pochowanych przez MOPS
  • Odpis aktu zgonu, karta zgonu
  • Dokument stwierdzający spopielenie zwłok (w przypadku ekshumacji urny)
  • Zaświadczenie o przyczynie zgonu (w przypadku , gdy od daty zgonu nie minęły dwa lata) 
  • Zaświadczenie zakładu potwierdzające posiadanie uprawnień do przewozu zwłok

Jeśli eks­hu­ma­cja do­ty­czy urny z pro­cha­mi to sami mo­że­my pod­jąć się trans­por­tu z cmen­ta­rza na cmen­tarz. Ale szcząt­ki muszą być już trans­por­to­wa­ne po­jaz­da­mi spe­cja­li­stycz­ny­mi typu ka­ra­wan. Re­gu­lu­ją to od­po­wied­nie prze­pi­sy.

Naj­waż­niej­szym ele­men­tem w pro­ce­sie przy­go­to­wań do eks­hu­ma­cji jest uzy­ska­nie po­zy­tyw­nej de­cy­zji ad­mi­ni­stra­cyj­nej o jej prze­pro­wa­dze­niu wy­da­wa­ną przez In­spek­to­ra Sa­ni­tar­ne­go. In­spek­tor Sa­ni­tar­ny – wła­ści­wy ze wzglę­du na miej­sce pier­wot­ne­go po­cho­wa­nia zwłok lub szcząt­ków ludz­kich czy urny z pro­cha­mi – wy­da­je de­cy­zję na po­sta­wie na­stę­pu­ją­cych do­ku­men­tów:

Dokumenty niezbędne dla SANEPID-u
  • Oświad­cze­nia ad­mi­ni­stra­to­ra cmen­ta­rza, na któ­rym ist­nie­je grób lub za­ku­pio­ne nowe miej­sce grze­bal­ne od­po­wied­nie do po­cho­wa­nia eks­hu­mo­wa­nych szcząt­ków
  • Oświad­cze­nie ad­mi­ni­stra­to­ra cmen­ta­rza, na któ­rym znaj­du­je się grób z któ­re­go zo­sta­ną wy­do­by­te szcząt­ki ludz­kie lub urna z pro­cha­mi ( w przy­pad­ku szcząt­ków ludz­kich ważne jest czy ist­nie­je ja­kieś za­strze­że­nie unie­moż­li­wia­ją­ce prze­pro­wa­dze­nie eks­hu­ma­cji )
  • Wnio­sek o wy­da­nie zgody na eks­hu­ma­cję (for­mu­larz wła­sny sta­cji sa­ni­tar­no epi­de­mio­lo­gicz­nej) w któ­rym waż­nym ele­men­tem jest przy­czy­na zgonu (np. cho­ro­ba za­kaź­na ogra­ni­cza okres eks­hu­ma­cji i nie wolno jej prze­pro­wa­dzać przed upły­wem 2 lat od dnia zgonu) i uza­sad­nie­nie wnio­sku

Wy­da­ną, po­zy­tyw­ną, de­cy­zję ad­mi­ni­stra­cyj­ną na­le­ży obo­wiąz­ko­wo przed­ło­żyć w ad­mi­ni­stra­cjach cmen­ta­rzy, któ­rych eks­hu­ma­cja i po­now­ne po­cho­wa­nie bę­dzie do­ty­czy­ło. Jest to po­twier­dze­nie le­gal­no­ści prze­pro­wa­dza­nej eks­hu­ma­cji zgod­nie z usta­wą o cmen­ta­rzach i cho­wa­niu zmar­łych.

Sa­ne­pid do wy­da­nia de­cy­zji bę­dzie po­trze­bo­wał rów­nież zgody po­zo­sta­łych ży­ją­cych krew­nia­ków a więc na­szy­mi pla­na­mi, co do eks­hu­ma­cji mu­si­my po­dzie­lić się z po­zo­sta­ły­mi człon­ka­mi ro­dzi­ny i uzy­skać ich apro­ba­tę. Czę­sto w tym miej­scu przy­wo­łu­je się art. 10 ust. 1 usta­wy z 31 stycz­nia 1959r. o cmen­ta­rzach i cho­wa­niu zmar­łych gdzie wy­li­cze­ni są upraw­nie­ni do po­cho­wa­nia czyli:

Oczy­wi­ście, zgody na­le­ży ocze­ki­wać od osób, które są spo­krew­nio­ne ze zmar­ły­mi, któ­rych do­ty­czy czyn­ność eks­hu­ma­cji lub osób, któ­rych do­ty­czy fakt dys­po­no­wa­nia przy­szłym sko­ma­so­wa­nym gro­bem ro­dzin­nym. Sa­ne­pid po roz­pa­trze­niu wnio­sku: wyda de­cy­zję i prze­śle ją rów­nież do osób przez nas wska­za­nych jako za­in­te­re­so­wa­nych spra­wą eks­hu­ma­cji. Upra­wo­moc­nie­nie się de­cy­zji na­stą­pi po upły­wie 14. dni od daty otrzy­ma­nia, o ile nie zo­sta­nie w tym cza­sie wnie­sio­ne od­wo­ła­nie przez krew­nych.

Warto tu pod­kre­ślić, że ani Sa­ne­pid ani ad­mi­ni­stra­tor cmen­ta­rza nie są or­ga­na­mi roz­strzy­ga­ją­cy­mi w ist­nie­ją­cych spo­rach ro­dzin­nych w po­ru­sza­nym te­ma­cie lub po­śred­nio go do­ty­czą­cym. Wła­ści­wym or­ga­nem jest Sąd i jeśli po­ja­wi się spór, tylko Sąd może w dro­dze pro­ce­su wydać od­po­wied­ni wyrok w spra­wie. 

Ad­mi­ni­stra­cja cmen­ta­rza na pod­sta­wie wy­danej de­cy­zji ad­mi­ni­stra­cyj­nej może przy­jąć szcząt­ki po eks­hu­ma­cji do po­now­ne­go po­cho­wa­nia. Sa­me­go po­chów­ku w myśl prze­pi­sów prawa cmen­tar­ne­go mogą do­ko­nać osoby upraw­nio­ne. Ad­mi­ni­stra­cja cmen­ta­rza nie jest or­ga­nem do wy­zna­cza­nia ta­kich osób. Krąg upraw­nio­nych wy­ni­ka ze stop­nia po­kre­wień­stwa ze zmar­ły­mi, któ­rzy nie tylko są pod­da­ni eks­hu­ma­cji ale rów­nież tymi zmar­ły­mi, któ­rzy już wcze­śniej zo­sta­li po­cho­wa­ni w gro­bie, jeśli eks­hu­ma­cja zwią­za­na jest z do­cho­wa­niem ko­lej­nych zmar­łych do grobu ro­dzin­ne­go, wie­lo­po­ko­le­nio­we­go. Jed­no­myśl­ność człon­ków ro­dzi­ny jest więc waż­nym aspek­tem pod­czas eks­hu­ma­cji. Skła­da­nie nie­praw­dzi­wych oświad­czeń w tym za­kre­sie, wpro­wa­dza­nie w błąd ad­mi­ni­stra­to­ra cmen­ta­rza i in­spek­to­ra sa­ni­tar­ne­go jest prze­wi­dzia­ne sank­cja­mi zgod­nie z art. 233 Kk.

Jakie jesz­cze do­ku­men­ty są wy­ma­ga­ne przez Sa­ne­pid?
Akt zgonu lub akty zgo­nów osób zmar­łych, któ­rych do­ty­czy eks­hu­ma­cja

W przy­pad­ku zgo­nów w róż­nych re­gio­nach kraju na­le­ży po­brać odpis z wła­ści­we­go dla miej­sca zgonu Urzę­du Stanu Cy­wil­ne­go. Od 2015 roku obo­wią­zu­je nowa Usta­wa z dnia 28 li­sto­pa­da 2014 roku Prawo o ak­tach stanu cy­wil­ne­go, która ma uspraw­niać wy­da­wa­nie od­pi­sów. W przy­pad­ku eks­hu­mo­wa­nia urny z pro­cha­mi, na­le­ży przed­ło­żyć do­ku­ment po­twier­dza­ją­cy do­ko­na­nie spo­pie­le­nia, np. świa­dec­two kre­ma­cji, pro­to­kół z wy­ko­na­ne­go spo­pie­le­nia.

Ad­mi­ni­stra­tor cmen­ta­rza na któ­rym ma odbyć się „drugi po­grzeb” bę­dzie od nas ocze­ki­wał do­ku­men­tu po­twier­dza­ją­ce­go kogo do­ty­czą szcząt­ki lub pro­chy. Na tą oko­licz­ność na­le­ży przed­ło­żyć kartę zgonu. O nią mu­si­my zwró­cić się do pier­wot­ne­go ad­mi­ni­stra­to­ra cmen­ta­rza. Może jed­nak się zda­rzyć, że karty zgonu w do­ku­men­tach cmen­ta­rza nie bę­dzie. Wów­czas na­le­ży wnio­sko­wać o wy­da­nie oświad­cze­nia ad­mi­ni­stra­to­ra cmen­ta­rza o po­cho­dze­niu szcząt­ków wy­do­by­tych pod­czas eks­hu­ma­cji. Oświad­cze­nie spo­rzą­dza się na pod­sta­wie Ksiąg Cmen­tar­nych: Księ­gi Osób Po­cho­wa­nych i Księ­gi Gro­bów. Ich pro­wa­dze­nie re­gu­lu­ją prze­pi­sy prawa. Kartę zgonu lub oświad­cze­nie o po­cho­dze­niu szcząt­ków trze­ba do­star­czyć do ad­mi­ni­stra­to­ra cmen­ta­rza, na któ­rym od­bę­dzie się po­now­ny po­chó­wek naj­póź­niej w dniu umiesz­cze­nia szcząt­ków lub pro­chów w nowym miej­scu.

Ekshumacja w obrębie jednego cmentarza
  • Jeśli za­le­ży nam na uzy­ska­niu jed­ne­go grobu z kilku ist­nie­ją­cych na jed­nym cmen­ta­rzu to wszyst­kie usta­le­nia ogra­ni­cza­ją się do jed­ne­go ad­mi­ni­stra­to­ra, na­to­miast de­cy­zja Sa­ne­pi­du bę­dzie wy­ma­ga­na jak opi­sa­łem wyżej
  • Spo­sób prze­pro­wa­dze­nia eks­hu­ma­cji, trans­port i po­chó­wek na nowym miej­scu w dużej mie­rze są uza­leż­nio­ne nie tylko od aury pa­nu­ją­cej w tym okre­sie, ale przede wszyst­kim od do­świad­cze­nia i kom­pe­ten­cji osób bio­rą­cych w niej udział
 Do góry